Osoby chore psychicznie w Polsce - statystyki i prognozy

Ponad 1,5 mln. osób w ciągu roku trafia w Polsce do szpitali psychiatrycznych. Niepokojący jest fakt, że zanotowany w latach 1990-2004 wzrost o ok. 900 tys. stanowi największy odsetek w Europie.

Lata 2005-2006 przyniosły lekkie odwrócenie tendencji wzrostowej. Mimo to dane liczbowe są nadal szokujące - w 2006 roku opieką psychiatryczną objętych było 1305 tys. osób z zaburzeniami psychicznymi w tym 359 tys. po raz pierwszy. Najnowsze dane z 13 października 2010, przedstawione przez Komitet Badań nad Zagrożeniami PAN, pokazują, że aż 10% z 9 mln dzieci i młodzieży do lat 18 wymaga opieki i pomocy psychiatryczno psychologicznej. Do najbardziej rozpowszechnionych chorób psychicznych należą depresja i schizofrenia. Według statystyk na schizofrenię zapada 1% (0,55 - 1,6% w zależności od miejsca prowadzonych badań) ogólnej populacji w społeczeństwach cywilizowanych. W Polsce jest to ok. 400 tys. ludzi, czyli 1,047 %.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), choroby psychiczne do roku 2020 staną się jednym z poważniejszych problemów zdrowotnych występujących w populacji europejskiej. Szacuje się, że w samej tylko Europie niemal co trzeci dorosły doświadcza w ciągu roku przynajmniej jednego rodzaju choroby psychicznej.

 

Jak postrzegane są osoby chore psychicznie w Polsce?

Według badań przeprowadzonych przez socjologów, problem dla Polaków stanowi już samo zdefiniowanie, kim jest osoba chora psychicznie. Ankietowani używają określeń: „niezrównoważeni”, „niebezpieczni”, „agresywni”, „wariaci”, „wyrzutki”. Aż 67% wyraża się pejoratywie o chorych, podkreślając ich odmienność, bądź też niższość intelektualną. Co ciekawe, wskaźnik odpowiedzi segregujących jest bardzo wysoki wśród osób z wyższym wykształceniem – wynosi aż 69%. Jak widać, w naszym społeczeństwie wciąż pokutują stereotypy, chociaż 68% Polaków przyznaje, że nie zna osobiście żadnej osoby chorej psychicznie. Statystyki, opisujące stosunek naszego społeczeństwa do chorych, pokazują duży dystans i rezerwę. Większość Polaków (83%) uważa, że osoby chore psychicznie nie powinny zakładać rodzin. Spośród podanych propozycji postępowania z chorymi, odizolowanie od zdrowych wybrało 12% osób, a przystosowanie do życia zaledwie 6%. W rankingu chorób wywołujących największy lęk, choroby psychiczne znajdują się na 4. miejscu, zaraz po nowotworach, chorobach serca i AIDS. Polacy boją się tych chorób nawet bardziej niż narkomanii czy alkoholizmu. Niechętnie dopuszczają chorych psychicznie do opieki nad dzieckiem, raczej nie powierzyliby im funkcji proboszcza, lekarza, nauczyciela lub wójta, ale nie są przeciwni takim sąsiadom, kolegom i współpracownikom. W badaniach tych cieszy tendencja wzrostowa – coraz chętniej powierzamy funkcje społeczne chorym. Polacy nie mają też zastrzeżeń do powstawania szpitali i przychodni psychiatrycznych w swoim sąsiedztwie. Z opublikowanych badań wynika jednak, że dystans do chorych rośnie wśród osób młodych, wykształconych i mieszkających w miastach. Dane te są alarmujące i wskazują na potrzebę podjęcia działań w celu zmiany stereotypowego myślenia Polaków i zmniejszenia rezerwy między zdrowymi i chorymi przedstawicielami naszego społeczeństwa.

 

Chorzy psychicznie na polskim rynku pracy

Według Davida O’Flynna, współtwórcy podręcznika o europejskich projektach pracy dla osób cierpiących na zaburzenia zdrowia psychicznego, bezrobocie dotyka od 80% do 100% chorych na schizofrenię. W Polsce stopa bezrobocia wśród osób niepełnosprawnych psychicznie jest ponad dwukrotnie wyższa niż wśród osób niepełnosprawnych ogółem i wynosi 35%. Polskie formy rehabilitacji społeczno-zawodowej zaspokajają mniej niż 10% zapotrzebowania na tego typu usługi. Hubert Kaszyński w swojej pracy „Osoby chore psychicznie jako grupa beneficjentów organizacji pozarządowych świadczących usługi na rynku pracy” wymienia cztery podstawowe przyczyny wykluczenia z rynku pracy:

  1. niedostateczna ilość miejsc pracy zdolnych do zapewnienia zatrudnienia dostosowanego do indywidualnych potrzeb beneficjentów,
  2. zjawisko stygmatyzacji i dyskryminacji,
  3. długotrwała zależność od pasywnych form pomocy społecznej,
  4. zależność od rodziców.

Autor sugeruje też odpowiedni rozwój działań praktycznych w czterech zakresach, m.in. powoływanie różnych form przedsiębiorstw społecznych, tworzenie dla nich instytucji wsparcia i edukację społeczną, mającą na celu zmniejszenie dystansu społecznego wobec chorych.

Programy wparcia społecznego dla osób chorych psychicznie w Polsce przyjmują różne formy: pełna opieka nad chorymi, wsparcie i samopomoc, zapewnienie mieszkań (mieszkania chronione, hostele), terapie i rehabilitacja, zapewnienie pracy i zatrudnienie.

Zatrudnieniem i pomocą w znalezieniu pracy zajmują się w Polsce:

  • przedsiębiorstwa społeczne - np. Krakowska Fundacja „Hamlet” prowadząca pierwszą w Polsce firmę socjalną,
  • zatrudnienie wspierane – np. Warszawki Dom pod Fontanną
  • zakłady aktywności zawodowej – np. Stowarzyszenie Rodzin „Zdrowie Psychiczne”, prowadzące pierwszy i jedyny w Polsce Zakład Aktywności Zawodowej dla osób niepełnosprawnych i chorych psychicznie
  • zakłady pracy chronionej (projekt EKON z Warszawy)

Organizacje pozarządowe pomagające w poszukiwaniu pracy przez osoby chore psychicznie mają za zadanie uzyskać poparcie dla planów ochrony zdrowia psychicznego oraz praktycznie działać w tworzeniu konkretnych instytucji rehabilitacji społecznej.

Bibliografia:

  • Hubert Kaszyński - „Osoby chore psychicznie jako grupa beneficjentów organizacji pozarządowych świadczących usługi na rynku pracy”, Warszawa 2006
  • „Sytuacja zdrowotna ludności Polski” pod redakcją Bogdana Wojtyniaka i Pawła Goryńskiego, Warszawa 2008
  • Janusz Erenc, Piotr Pankiewicz, Magdalena Lemska – „Jak postrzegana jest osoba chora psychicznie?”

Partnerzy

Copyright @ 2014. Ksero Zawisza. All rights reserved.